Tip and Tutorial

Những Lưu Ý Khi Set Up Một Bàn Đĩa Vinyl Tại Gia

Nếu bạn đang có ý định đầu tư một bàn đĩa Vinyl tại nhà thì bài viết này là dành cho bạn
Lucario 08 tháng 10,2021

Powered Speaker Set Up

Thú chơi đĩa than vinyl đang hồi sinh khá mạnh mẽ trong những năm gần đây. Có một điều gì đó luôn rất cuốn hút về tiếng máy chơi đĩa than vinyl lúc khởi động, đặc biệt là tiếng rắc rắc quen thuộc phát ra từ loa khi đang thưởng thức album yêu thích của mình. Đĩa than vinyl luôn được biết tới là sẽ cho ra những âm thanh cực kỳ hay và trân thực, thế nhưng để thiết lập một hệ thống âm thanh chơi đĩa than vinyl tại gia lại đòi hỏi khá nhiều yếu tố. Để chơi được đĩa than vinyl, người dùng cần trang bị khá nhiều trang thiết bị đi kèm với giá thành khá đắt đỏ. Thế nhưng đó là câu chuyện của nhiều năm trước đây, sự hồi sinh mạnh mẽ của đĩa than vinyl đã kéo theo sự ra đời của hàng loạt các thiết bị đi kèm với giả cả hết sức phải chăng. Dù bạn sở hữu một hệ thống âm thanh đắt đỏ hay chỉ là vừa túi tiền thì tất cả đều phải tuân theo những lưu ý chung để dàn âm thanh có thể chạy một cách mượt mà nhất.

1. Lưu ý về các khe rãnh trên đĩa than vinyl

Một chiếc đĩa than vinyl có các rãnh nhỏ mảnh như sợi tóc, chạy khắp chu vi của 2 mặt đĩa, từ ngoài vào trong theo dạng xoắn ốc. Đây là các rãnh chứa thông tin âm thanh, các rãnh này khá khít và sát nhau. Các rãnh trên đĩa than có dạng vòng xoắn nhẹ hướng về trung tâm đĩa. Thường có độ rộng rãnh nhỏ chỉ khoảng 0.04-0.08mm (tùy thuộc vào cường độ của âm thanh). Tổng độ dài các rãnh trên một đĩa than có khi lên đến khoảng 500m. Hai mặt của khe rãnh sẽ nằm đối diện với nhau và nhấp nhô khác nhau. Mỗi mặt của rãnh sẽ mang tín hiệu âm thanh của một kênh (2 mặt rãnh = 2 kênh trái phải). Mặt gần bên ngoài vòng đĩa than nhất là mặt giữ thông tin của kênh bên phải. Những thông tin này được thể hiện thông qua những khu vực nhỏ chỉ khoảng một micron (1 phần ngàn của một millimeter). Vì vậy, có thể thấy một chiếc đĩa như vậy nhưng lại chứa được rất nhiều thông tin âm thanh. Đó là lý do mà các mâm đĩa than, các máy ghi đĩa than đều cực kỳ nhạy cảm với các rung động từ bên ngoài. Bên cạnh đó, do các rãnh này quá nhỏ nên những hạt bụi li ti sẽ dễ lọt vào và lấp đầy các rãnh. Kim quét qua nếu chạm hạt bụi nhỏ thì kêu tí tách nho nhỏ. Những âm thanh này được các audiophile ở nước ngoài gọi là “beautiful noise”. Đối với kim MC đầu stylus bé thì không ảnh hưởng. Tuy nhiên, nếu kim MM thì sẽ dễ dẫn đến hư hỏng. Vậy nên khi chơi đĩa than vinyl, bạn cần có một chổi quét bụi và một cây chổi khử từ tính.

tinhte_good_turntable_3.jpg

2. Cartridge (Kim)

Có 2 loại đầu kim là MM và MC, gọi chung là cartridge. Nhiệm vụ của kim cartridge là quét lên trên các rãnh nhỏ bên trên. Sau đó, truyền lại những rung động trên các khe rãnh trên đĩa than một cách chính xác nhất. Kim gồm 2 phần là stylus (đầu kim) và phần thân. Đầu kim thường được sử dụng các thành phần có độ cứng cực kỳ cao và thông thường là kim cương công nghiệp. So với kim cương trong các sản phẩm nữ trang thì không có được độ tinh khiết và trong trẻo. Tuy nhiên, chúng vẫn có độ cứng tương đương. Đầu kim cương thường được mài nhọn thành một điểm rất nhỏ. Có một vài tiêu chuẩn đầu kim khác nhau như Nude, spherical, elliptical, Shibata… Mỗi loại sẽ có độ nhọn cũng như điểm tiếp xúc vào rãnh đĩa khác nhau. Loại càng nhọn, càng tiếp xúc nhiều thì càng đắt, điển hình là fine line và elliptical. Khi quét trên rãnh đĩa, chuyển động và cường độ di chuyển của đầu stylus được truyền tải thành các tần số và cường độ âm lượng. Những âm thanh mà bạn nghe được đều được bắt đầu thông qua đầu kim stylus trước. Stylus truyền động vào cantilever nhỏ và mảnh, đây là ống dẫn được đặt đầu kim stylus. Và cũng rung động theo đầu kim, truyền tải rung động đến phần bên trong của thân cartridge.

Có 2 loại cartridge: Moving Magnet (MM) Cartridge  và Moving Coil (MC) Cartridge. Cả hai cartridge đều sử dụng nguyên tắc vật lý tái tạo dòng điện dựa trên chuyển động trong trường điện từ.

Giống như tên gọi thì Moving Magnet, phần nam châm của kim MM sẽ nằm ở cây cantilever di chuyển để tái tạo dòng điện. Trong khi đó hai phần coil trên cartridge sẽ được cố định. Đối với Moving Coil, phần đuôi của cantilever sẽ có một coil được gắn ở phần đuôi và phần nam châm sẽ được cố định. Đầu MM sẽ là đầu kim thông thường với khả năng dễ dàng thay đổi đầu stylus và độ bền cao hơn so với MC. Cường độ dòng điện cũng cao hơn so với các MC do đó có high output. Còn đầu MC đắt hơn, dùng loại kim cương có kích thước nhỏ hơn, chế tác khó khăn hơn, không thay thế stylus được. Mong manh dễ vỡ hơn và cường độ dòng điện cũng nhỏ hơn so với kim MM. Vì vậy cần đến một step-up transformer hoặc một mạch phono preamplifier riêng cho MC để tăng cường độ dòng điện lên để phù hợp với phonostage. Kim MC do có đầu kim nhỏ và cantilever mảnh khảnh nên ít bị cộng hưởng. Phản hồi nhanh với các đường khía trên rãnh đĩa và ít bị vấp bụi hơn. Kết quả là chơi đĩa than vinyl, ta nghe tiếng thường sạch sẽ, tĩnh và trong trẻo hơn so với kim MM. Về nguyên tắc hoạt động của kim MM và MC, từ trường biến thiên tạo ra từ nam châm. Và các vòng coil nhỏ sẽ tạo ra các tín hiệu dòng điện có cường độ nhỏ biến thiên. Cường độ dòng điện sẽ được khuếch đại và truyền đến ampli để phát ra loa. Trong khá nhiều trường hợp, cần phải sử dụng đến một phonostage làm cầu nối trung gian giữa mâm than turntable và ampli/ pre-amp.

Turntable Guide

3. Mâm và cần ( turntable và tonearm )

Turntable gồm platter ( mặt đặt đĩa ) được nối với một cây trụ ( shaft ) nằm trong một ổ xoay. Trụ và platter xoay trên một bạc đạn ( bearing ) nằm dưới đáy trụ và tiếp xúc với ổ. Hai thành phần này sẽ xoay nhờ vào motor hoặc dây curoa ( belt ), và phần vỏ máy ( plinth ). Đây là 3 thành phần chính của một cái mâm vinyl. Trung tâm của một hệ thống vinyl là bàn xoay, về mặt kỹ thuật thì có thể được gọi là "nguồn". Đây là thiết bị quay các đĩa than trên một mặt phẳng tròn, được điều khiển bởi một động cơ. Động cơ này có ba tốc độ là: 33 1/3, 45 hoặc 78 vòng / phút (RPM). Hầu hết các đĩa LP có độ dài đầy đủ phát ở tốc độ 33 1/3 RPM, trong khi đĩa đơn 7 inch và 12 inch thường là 45 RPM. Phần thân xung quanh của máy phát được gọi là bệ đỡ. Điều quan trọng là bệ đỡ này phải được đặt trên một bề mặt phẳng và ổn định để tránh những rung động dù là nhỏ nhất.

Hiện nay có hai loại bàn quay chính là: truyền động bằng dây đai và truyền động trực tiếp. Trong bàn xoay truyền động bằng dây đai, động cơ tạo ra một dây đai đàn hồi được gắn vào đĩa, làm quay đĩa. Mặt khác, trong bàn xoay truyền động trực tiếp, động cơ trực tiếp quay đĩa - không cần dây đai đàn hồi. Những người đam mê âm thanh và người sưu tập đĩa than vinyl lại có xu hướng sử dụng bàn xoay truyền động bằng dây đai nhiều hơn. Đó là bởi vì nhiều người đam mê âm thanh cho rằng động cơ được gắn trực tiếp có thể rung xuyên qua đĩa, gây ra hiện tượng méo tiếng. Chính vì thế trên thị trường hiện nay bàn xoay truyền động bằng dây đai rất phổ biến

Tonearm là cầu nối cực kỳ quan trọng giữa đĩa nhạc và loa. Nó chính là giá đỡ cho cartridge và đầu kim trên mặt đĩa. Có 2 kiểu thiết kế tonearm thông dụng hiện nay là dạng thẳng và dạng cong hình chữ S. Một chiếc turntable tốt cần phải có chiếc tonearm với khối lượng nhẹ nhưng cứng cáp để chống rung cho cartridge, từ đó mới đảm bảo được độ chính xác cho kim dò trên mặt đĩa. Tonearm hình chữ S sẽ có khuynh hướng chống rung tốt, nghe ấm và dày tiếng, trong khi tonearm thẳng thì cho âm thanh nhanh và gãy gọn. Những chiếc turntable được đánh giá là tốt sẽ có tonearm bằng chất liệu hợp kim (ví dụ: nhôm), hoặc vài trường hợp sẽ bằng chất liệu sợi carbon, graphite hoặc thậm chí là gỗ. Bạn nên tránh tất cả những chiếc turntable có tonearm bằng nhựa hay nhôm quá mỏng, âm thanh sẽ không hay.

Why Do Some Turntables Have Two Tonearms? | Vinyl Chapters

 

4. Phonostage

Máy cắt đĩa ( Cutting Lathe )

Nhiều người vẫn cho rằng âm thanh của đĩa than là âm thanh nguyên gốc nhất và gần với bản thu nhất. Đây chỉ là khái niệm của những người bán hàng nói mà thôi. Ngoài các đĩa được mix và cut trực tiếp thì còn một số đĩa than vinyl được mix lại từ một master tape gốc. Sau đó mới được cắt và dập khuôn thành các bản khác nhau. Trong quá trình tạo ra đĩa than, tín hiệu đã được xử lý, được cân chỉnh EQ hoàn chỉnh. Vì kim cắt đĩa ( cutting lathe ) rất khó để khắc những thông tin quá lớn và diện tích mặt cắt không thể quá sâu. Việc này sẽ làm ảnh hưởng đến tuổi thọ của đầu kim cắt phôi ( thường rất đắt ). Vì vậy, một số tần số siêu trầm sẽ được đẩy lên một khoảng. Khoảng này được quy định và quản lý bởi RIAA (Record Industry Association of America) và dải EQ đã trở thành quy định chung.

Amplifier không có mạch phonostage

Nếu bạn đã từng thử cắm đầu output của Turntable trực tiếp vào line-level input của amply thì thông thường âm thanh rất nhỏ và chất lượng âm thanh mỏng, sáng và không có dải trầm. Đó là do amplifier của chúng ta không có mạch phonostage.

Tầm quan trọng của Step-up transformer

Đối với kim MC thông thường hoặc các kim MC low-output thì bạn cần phải có thêm Step-up transformer. Đây là một thiết bị khuếch đại dùng 2 cục biến thế và khuếch đại tín hiệu theo tỉ lệ vòng dây. Do biến thế là một thiết bị thụ động hoạt động nhờ từ trường nên noise gần như là không có. Một số mạch MC trong phonostage cũng có thể chỉnh gain để không dùng step-up cho tiết kiệm.Nhưng thường chỉ có từ phonostage bình dân trở xuống.

Lưu ý khi mua step-up transformer

Vì kim MC cần tỉ lệ khuếch đại lớn 1:20 có khi 1:30 và 1:40 nên việc dùng linh kiện khuếch đại chủ động sẽ có noise floor lớn. Điều này không thể chấp nhận được nên ít có hãng lớn nào đi theo hướng này. Việc lựa chọn step-up transformer phụ thuộc vào trở kháng và voltage output của kim MC. Nên không phải cứ cây kim mắc gắn với step-up mắc là nghe hay. Có khi phối hợp trở kháng sai thì một là mất treble, hai là mất bass. Mỗi chiếc phonostage đều có một mạch RIAA EQ để làm đảo ngược quá trình này. Vì thế sẽ đẩy dải bass và giảm treble để chất âm được cân bằng. Phonostage cũng là một mạch khuếch đại với điện áp đầu ra chỉ một vài phần ngàn Volt. Trong khi đó đầu ra tiêu chuẩn của các DAC, CD sẽ từ 2V – 2,5V. Vậy nên tín hiệu đầu ra của mâm đĩa than cần phải được khuếch đại trước khi truyền đến chiếc amply của bạn.

Cambridge Audio CXA81

5. Sử Dụng Mâm Than Tích Hợp

Các mâm than tích hợp hiện nay đang ngày càng phổ biến nhờ mức giá rẻ và giúp cho việc chơi đĩa than ngày càng đơn giản. Đa số các mâm all-in-one hiện nay đều được tích hợp rất nhiều tính năng như có cả Bluetooth, USB hay thậm chí có cổng tai nghe, loa tích hợp.

 Những Vấn Đề Xảy Ra Khi Dùng Mâm Than Tích Hợp

  • Vấn đề tuổi thọ của mâm, khả năng bảo dưỡng

Các mâm đĩa than tích hợp giá rẻ thường sẽ không có khả năng thay thế được đầu kim MM hoặc tone-arm. Vì thế một khi bị hư dù chỉ là một phần của mâm than cũng có thể phải vứt bỏ toàn bộ mâm. Trong khi đó một mâm nếu có đủ khả năng thay thế từ kim đến Tonearm thì vài chục năm tuổi là hoàn toàn bình thường

  • Chất lượng âm thanh

Một trong những yếu tố hàng đầu quyết định đến chất lượng âm thanh của mâm than đó là khả năng chống rung và chất lượng của tone-arm. Khi những mâm than all-in-one có mức giá rẻ thường có khả năng chống rung không được tốt cho lắm cũng như có một số mâm than có thêm loa tích hợp như Victrola điều này sẽ làm tăng thêm cộng hưởng không cần thiết và các bạn cũng có thể thấy hiện tượng khi để loa gần cạnh mâm than cũng sẽ gây có cảm giác bị ù nếu chống ồn không tốt.

Ngoài ra các phono tích hợp bên trong mâm thanh cũng thường có chất lượng âm thanh không quá ấn tượng. Nếu bạn chọn những mâm than tích hợp thì nên chọn các mâm than có cho lựa chọn giữa phono và line-output. Để có thể sau này có thể sử dụng các phono rời có chất lượng âm thanh tốt hơn rất nhiều.

Audio Technica LP120XUSB

6. Lựa chọn mâm than tích hợp như thế nào cho hợp lý

Bạn nên chọn mâm than có thể thay đổi và tùy chỉnh được. Điều quan trọng nhất là có thể thay đổi được đầu kim cartridge (đa số các mâm than tích hợp sử dụng kim MM). Sau đó là có thể điều chỉnh được counterweight là những điều cần thiết để thay thế kim được dễ dàng.

Để check được tone-arm có tốt hay không cũng đòi hỏi không ít kinh nghiệm. Bạn có thể kiểm tra được độ chống rung của mâm than khi thử cũng khá đơn giản. Để mâm trên bề mặt bàn sau đó rung rung bàn xem tone-arm rung nhiều hay ít. Ngoài ra một mâm than cũng nên lựa chọn một mâm than có khả năng lựa chọn xuất line-out hay phono-out để có thể sau này nâng cấp sử dụng một mẫu phono rời có chất lượng tốt hơn.

(Theo musictech và 3KShop)

Related post