Tech

Điều Gì Khiến Cho Analogue Synthesizer Đặc Biệt Đến Vậy?

Tại sao một công nghệ cũ đến vậy lại vẫn có thể phổ biến rộng rãi trong thời đại này đến vậy?
Nguyễn Minh Hằng 22 tháng 12,2021

Giống với đĩa vinyl, công nghệ “analogue” được đặt ở một cấp bậc cao hơn so với các hình thức khác, nhưng cuộc tranh cãi đã nổ ra xoay quanh thực tế của những thiết bị luôn được ca ngợi này. Hơn 50 năm sau khi những chiếc analogue synthesizer đầu tiên được mở bán trên thị trường đại chúng, định dạng cơ bản của những thiết bị này được phát triển lan rộng hơn bao giờ hết.

Vậy analogue synthesizer có thực sự tạo ra âm thanh hay hơn không? Điều gì đã khiến cho thứ công nghệ cổ điển này vẫn có thể tồn tại và phổ biến trong thế giới âm nhạc điện tử, nơi mà mọi thứ luôn được cải tiến không ngừng?

Có một số điều nhất định mà chỉ có phần mềm hay synthesizer kỹ thuật số có thể thể thực hiện được, ví dụ như frequency modulation (điều chế tần số) phức tạp, granular synthesis hoặc wavetable synthesis. Ít nhất là trong lý thuyết, hiếm có điều gì mà analogue synthesizer thực hiện được mà công nghệ kỹ thuật số không thể bắt chước theo.

Vô số những thiết bị analogue ảo tích hợp những bản sao y hệt với những chiếc analogue synth nổi tiếng thời đó, cùng với nhiều tiện ích hơn như nhiều âm sắc khác nhau, tính năng tải lại các tham số - đối với thiết bị cứng là một yếu tố tiện lợi hơn. Vậy tại sao người ta lại vẫn muốn “tốn nhiều công sức” với analogue synth?

Thực tế, dĩ nhiên, lại không hề đơn giản chút nào. Analogue synth vẫn luôn được tung hô bởi vô số nghệ sĩ nhạc điện tử. Thực chất, với sự tăng lên của những chiếc analogue synth với mức giá phù hợp hơn và Eurorack modular synthesizer đã giúp cho việc analogue synth thực sự trở nên dễ tiếp cận và phát triển rộng rãi hơn trong một thập kỷ qua.

Chúng tôi đã đặt câu hỏi về sự trường tồn của công nghệ analogue cho một synth designer, Tom Carpenter, đến từ hãng âm thanh của Anh, Analogue Solutions. “Hãy thử tưởng tượng bạn đang vẽ một bức tranh, nhưng giá vẽ của bạn lại nằm ở cuối dãy hành lang dài và bạn phải thao tác cọ vẽ từ xa, thông qua một cái khe, và sử dụng những cái nhíp thật dài,” ông giải thích khi được hỏi về những khó khăn ông gặp phải khi sử dụng các loại phần mềm synthesizer. “Nhiều thiết bị synth kỹ thuật số cũng chả tốt hơn là mấy.”

Tương tác vật lý là một thứ gì đó luôn được cho là điểm thu hút mấu chốt của analogue synth. Trong khi với thiết bị kỹ thuật số, hiển nhiên là cũng cho ta những sự tương tác vật lý, sự nhạy bén của việc tùy chỉnh các núm vặn và fader trên một nhạc cụ điều khiển bằng điện áp có thể khó mà có thể cạnh tranh được. Điều này còn trở nên đúng hơn khi nói đến thiết bị semi-modular synth và modular synth, khi các bảng điều chỉnh điện áp (CV) không những cho ta thao tác bằng tay, mà còn là những sự bất ngờ nữa. Các tín hiệu CV có thể tạo ra những thứ ngoài ý muốn nhưng lại vô tình rất thú vị, theo một cách mà sẽ chẳng bao giờ xảy ra trên những chiếc synth kỹ thuật số.

Khi nhắc đến thiết kế hình dáng của analogue synth, hiếm ai có thể sánh ngang với Dave Smith. Công ty đầu tiên Sequential Circuits của ông đã chịu trách nhiệm cho một số những nhạc cụ có sức ảnh hưởng nhất vào những năm 70 và 80, như Pro One và Prophet-5, và kể từ khi ông một lần nữa trở lại thị trường với Dave Smith Instruments vào năm 2005 (giờ đây đã tiếp tục được đổi tên lại thành Sequential), ông cũng đã tạo ra một số những thiết bị synth đáng chú ý nhất của thế kỷ 21. Đối với ông, sức hấp dẫn của công nghệ analogue đều nằm ở âm thanh của chúng.

“Chúng có âm thanh tuyệt vời hơn!” ông chia sẻ. “Tôi vẫn tiếp tục được các nghệ sĩ khen về âm thanh tuyệt vời mà chúng đem lại. Sự tương tác qua lại giữa con người và thiết bị cũng rất thú vị nữa; chúng đem lại cái cảm giác mà bất cứ nhạc cụ nào cũng nên có. Tôi có thể trò chuyện về tất cả những chi tiết nhỏ của hệ thống mạch điện analogue, nhưng hãy nghe thử bằng chính tai của bạn mà xem.”

Trong khi Analogue Solutions vẫn luôn trung thành với hệ thống mạch điện analogue khi thiết kế cho những thiết bị synth của họ, các công ty DSI và Sequential của Smith đã một vài lần thử nghiệm với công nghệ kỹ thuật số. Vào thời điểm cuối những năm 2000, Dave Smith Instrument bắt đầu trang bị những chiếc synth với DCO (Digitally Controlled Oscillators), cho phép âm thanh analogue có âm điệu ổn định hơn.

Phiên bản gần đây hơn của Prophet-6 thậm chí còn được tích hợp thêm wavetable oscillator và một synth engine (phần mềm dành riêng cho design của synth đó) kỹ thuật số. Chúng tôi đã hỏi Smith rằng liệu ông có tin về sự tồn tại của một nơi mà những yếu tố kỹ thuật số có thể xuất hiện ngang hàng với analogue không?

“Chắc chắn là có chứ. Công nghệ đã càng phát triển hơn kể từ khi tôi thiết kế chiếc Prophet-5 vào năm 1977,” ông giải thích. “Chúng tôi đã tận dụng được điều đó. Điểm tối ưu phụ thuộc vào thiết kế của thiết bị đó. Đôi khi chúng tôi sử dụng một oscillator kỹ thuật số hoặc một wavetable oscillator, đôi khi là VCO, đôi khi là kết hợp tất cả lại. Phần quan trọng nhất là filter (bộ lọc); chúng tôi luôn luôn sử dụng những bộ lọc analogue. Những tính năng khác như modulation (thay đổi cao độ, âm sắc, hay biên độ…), LFO, và envelope hiện nay được tối ưu hóa nhất bằng công nghệ kỹ thuật số, với nhiều lý do khác nhau.”

Sự suy tàn và trở lại của Analogue synthesizer

Tuy nhiên mức độ phổ biến của analogue synth không có sự ổn định trong vòng 50 năm qua, khi một synth designer kỳ cựu khác, Tom Oberheim, giải thích vào năm 2019. “Sequential Circuits của Dave Smith đã phá sản vào năm 1986 và thời điểm đó tôi rất thân thiết với Roger Linn và công ty đầu tiên của anh ấy cũng đã phá sản. Mọi thứ bắt đầu chuyển mình sang công nghệ kỹ thuật số. Chiếc Yamaha DX7 đã khởi nguồn cho cuộc cách mạng kỹ thuật số vào năm 1983 và sau đó tiếp đến là Korg M1 và Roland D50, nên vào khoảng thời gian đó công nghệ analogue có thể được cho là đã ‘chết’.”

“Mọi thứ đã trở thành một thế giới hoàn toàn khác, người ta muốn âm thanh nhạc cụ dây hoàn hảo, âm thanh brass hoàn hảo và một chiếc Fender Rhodes với khối lượng không quá 200 pound.” Oberheim đã cho rằng nhạc Dance hiện đại và cộng đồng Eurorack là những yếu tố góp phần quảng bá lớn nhất cho sự sống lại của công nghệ analogue.

“Hai điều đã xảy ra khi chúng ta bước sang thế kỷ mới. Dave Smith trở lại với công việc kinh doanh vào năm 2005, nhưng điều còn lại là một con “quái thú” đang ngày ngày phát triển mang tên Eurorack. Nhờ cộng đồng nhạc Dance và Eurorack, công nghệ analogue đã trở lại và phát triển hơn bao giờ hết. Đó là một hành trình khó khăn đối với một người đã luôn tham gia vào thế giới công nghệ này như tôi. Tôi là thế hệ thứ hai - thế hệ đầu tiên là Bob Moog và Donald Buchla, nhưng chúng ta đang ở đây và synth đã quay trở lại rộng rãi hơn nhờ sự giúp đỡ của những người bạn producer nhạc Dance.”

Từ góc nhìn của một designer, quá trình tạo ra những thiết bị analogue ngày nay thay đổi như thế nào so với thời điểm những năm 70? “Nói chung thì công việc design đã trở nên dễ dàng hơn bởi các công cụ design đã trở nên hữu ích hơn rất nhiều,” Smith chia sẻ. “Một số những bộ phận cũ đã được đem trở lại, như những bộ phận Curtis được sản xuất bởi OnChip, công ty của Doug, và được sử dụng trong Prophet-5. Những bộ phận còn lại thì trở nên khó tìm hơn hoặc không thể tìm được, nên chúng tôi sẽ tìm những bộ phận thay thế vào với những tính năng analogue tương tự.”

Tom Carpenter cũng thấy được những sự tích cực khi so sánh với khi ông lập nên Analogue Solutions trong thời điểm thập kỷ 90. “Mọi thứ dễ dàng hơn ở một khía cạnh nào đó - giờ đây tôi có hơn 25 năm kinh nghiệm, và hãy nhớ rằng điều này không chỉ là trong lĩnh vực synth design mà còn là trong công việc kinh doanh và sản xuất. Bạn phải cần có kiến thức về kim loại tấm, in ấn, đóng gói. Ngoài ra còn có vận chuyển, các luật về thuế và các khía cạnh khác trong kinh doanh. Nhưng kinh nghiệm hơn 25 năm đó đồng nghĩa với việc mỗi sản phẩm cũng phát triển như chính tôi vậy, được trang bị thêm những tính năng mạo hiểm hơn.”

Tuy nhiên với nhiều lý do, cả hai designer đều nói về việc tình hình hiện nay cũng đang trở nên khó khăn như thế nào. “Mọi thứ đang ngày càng trở nên khó khăn hơn,” Carpenter nói. “Lý do lớn nhất là việc chi phí đang tăng cao do lạm phát và những vấn đề về nguồn cung toàn cầu.” “Trong năm ngoái, tất cả các vi mạch đều trở nên khó tìm và chi phí thì tăng lên rất cao,” Smith giải thích.

Vậy các thiết bị kỹ thuật số có phải là một mối đe dọa đối với công nghệ analogue hay không? Ngay cả Tom Carpenter cũng phải công nhận rằng họ đã đi được một chặng đường dài. “Nhiều âm thanh nghe “giống hệt nhau” trong khi được đưa vào khảo sát. Liệu việc nhạc cụ nào được sử dụng có quan trọng không khi miễn là bài hát đó hay? Có thể là không.”

Tuy nhiên sức hấp dẫn của công nghệ analogue vẫn chưa hoàn toàn mất đi. “Đối với riêng tôi, tôi không cảm thấy thỏa mãn khi sử dụng một thiết bị giả,” ông chia sẻ. Một “bản sao” của một chiếc synth thì không có sự độc đáo riêng.”

Dave Smith thì thể hiện sự thờ ơ hơn. “Tôi chưa từng dùng thử thiết bị kỹ thuật số nào trong nhiều năm rồi,” ông nói. “Tôi đoán là họ đã có sự cải tiến, tuy nhiên đối với tôi điều quan trọng là bề ngoài và cảm giác. Tôi sẽ thà ngồi trước một thiết bị synth với một bộ núm vặn mà không bao giờ thay đổi hay dịch chuyển. Điều quan trọng nhất là tương tác với một nhạc cụ thực sự.”

Điều gì đã khiến cho những bộ analogue effect đặc biệt?

Synthesizer không phải là lĩnh vực duy nhất mà hệ thống mạch điện analogue được ca ngợi. Công nghệ effect cổ có gì mà lại đặc sắc hơn những plugin tiên tiến hiện nay?

Bàn luận về sự “analogue” trong lĩnh vực effect sẽ khác đi một chút so với khi nói về synth. Chúng ta thường nói về những thiết bị analogue có “tính cách” riêng, và đó luôn luôn là một điều tuyệt vời của synth, nhưng điều đó không nhất thiết đúng trong một bộ effect. Dĩ nhiên, nhiều bộ effect độc đáo góp phần truyền tải một âm thanh nhất định cho âm nhạc của chúng ta, nhưng một số công cụ mix và master lại phát huy công dụng nhất khi chúng ta không biết chúng được đưa vào sử dụng.

Những tương tác vật lý cũng không phải là một điều quá quan trọng, bởi mặc dù một số hiệu ứng phù hợp để tùy chỉnh bằng tay hơn - ví dụ như trực tiếp tùy chỉnh một filter - trong một số trường hợp khả năng lưu và tự động hóa của các phần mềm là một thứ người ta muốn hơn rất nhiều. Tuy vậy, một số loại effect vẫn hoạt động tốt nhất khi là công nghệ analogue. Hãy cùng nhìn vào một số ví dụ đáng chú ý.

Những bộ analogue compressor có nhiều hình dáng khác nhau, nhưng chúng có xu hướng được tung hô bởi cái cách thú vị khi chúng phản hồi với các tín hiệu, đặc biệt khi được “ấn” thật mạnh. Điều này có thể coi là được ảnh hưởng nhất bởi sự bão hòa - tạo ra những harmonic (tần số là bội số nguyên của tần số gốc) để có một âm thanh chân thật hơn. Và nó có thể tạo nên một hiệu ứng cho sự “gắn kết” các âm thanh lại với nhau. Nếu bạn đang tìm một lựa chọn với giá thành rẻ, hãy thử Volt interfaces mới được trang bị FET của UA.

Tape recorders/delays vẫn được săn tìm bởi sự nét đặc trưng của chúng. Những cuộn băng cũng có một âm méo đặc trưng, và có xu hướng tạo ra một âm thanh “tối” hơn. Để tiết kiệm chi phí, hãy thử sử dụng những chiếc tape recorder rẻ để có được hiệu ứng tape thực sự.

Channel strip trong những thiết bị mixing cũ có kết hợp amplification (khuếch đại âm thanh), EQ và compression, mỗi tính năng lại đem đến một nét đặc trưng khác nhau. Những tính năng này có thể phù hợp cho việc liên kết các bus channel với nhau. SiX mixer của SSL là một lựa chọn để có analogue channel strip với một giá thành hợp lý. 

(theo MusicRadar)

Related post